شرح حال آتش افتاده بر دامن زاگرس

به گزارش مجله سینمایی گوگوریو، خبرنگاران ابتدای ماه جاری بود که خبر آتش سوزی جنگل های استان کهگیلویه و بویراحمد ، تیتر داغ صفحه محیط زیست رسانه ها شد. آتش سوزی جنگل ها قرن هاست که جان طبیعت را خدشه دار می کند و همواره مهار و کنترل آن به ویژه در کشورهای در حال توسعه یکی از دشوارترین و قابل بحث ترین فرآیندهایی است که اغلب هزینه و زمان زیادی را طلب کرده است.

شرح حال آتش افتاده بر دامن زاگرس

علت چیست؟

اگر بخواهیم به طور دقیق منشا آتش سوزی ها در جنگل ها را عنوان کنیم با نگاهی اجمالی به تاریخ این نوع حادثه طبیعی، پژوهش ها و کتاب هایی چون مخاطرات طبیعی نوشته کمال امیدوار و کتاب مرجع مخاطرات طبیعی ایران به قلم محمدفرید لطیفی، باید گفت شمار زیادی از آتش سوزی ها در مراتع و جنگل ها ناشی از فعالیت های انسانی بوده است که تحت تاثیر عوامل طبیعی تنها تشدید شده اند.

علی خلج، پژوهشگر و اقلیم شناس در پژوهش خود با عنوان نقش آب و هوا و عوامل جوی در آتش سوزی جنگل ها معتقد است؛ نقش عوامل جوی در وقوع و گسترش آتش سوزی مهم است. اهمیت شرایط جوی نه تنها عنوان عامل منفرد برای ایجاد آتش سوزی نیست بلکه می توان گفت تأثیر عوامل دیگر آتش سوزی، هم چون عوامل انسانی ، خود تابعی از عوامل جوی است، چرا که اگر شرایط جوی مساعد نباشد، آتش سوزی ایجاد شده نمی تواند گسترش پیدا کند.

علاوه بر آن رطوبت هوا یکی از پارامترهای مهم جوی در تعیین پتانسیل شروع و گسترش آتش سوزی در یک ناحیه است؛ بطوری که در مطالعات اجرا شده، رطوبت نسبی هوا، بیشترین همبستگی را با وقوع و میزان گسترش آتش سوزی دارد.

در این میان اسمعیل کهرم، مولف باسابقه در حوزه محیط زیست و خالق کتاب خاطرات یک عابر در گفت وگو با خبرنگار ایبنا با اشاره به تاثیر عوامل جوی در آتش سوزی جنگل ها معتقد است؛ یکی از عوامل طبیعی آتش سوزی، قطرات شبنم هستند. در واقع این قطره های آب روی برگ ها و درختان، نقش کانون را برای نور خورشید ایفا می کنند که در ابتدا باعث سوخته شدن برگ های نازک و خشک زمین جنگل می شوند و در نهایت منجر به آتش سوزی اراضی وسیع تری می شود.

از سوی دیگر، هر چقدر سرعت وزش باد بیشتر باشد، شدت آتش سوزی نیز زیادتر خواهد شد، دلیل این امر وزش باد است که باعث جابجایی هوا و در نتیجه رسیدن میزان بیشتری اکسیژن به محیط در حال سوختن می شود. در این زمینه اگر باد از ناحیه خشکی بوزد اثر زیادتری در افزایش آتش سوزی دارد.

علاوه بر موارد یاد شده، این پژوهش به دیگر عوامل جوی موثر در اوج دریافت حریق در جنگل ها اشاره دارد؛ بنا بر یافته های این پژوهش، افزایش دما باعث افزایش تبخیر و تعرق و در نتیجه خشک شدن مواد سوختنی می شود و می تواند یکی از عوامل موثر در بروز آتش سوزی باشد؛ همچنین بارندگی یکی از عوامل کنترل کننده آتش است چرا که افزایش بارندگی در یک ناحیه باعث افزایش رطوبت می شود. در این زمینه باید به مقدار بارندگی و سیستم بوجود آورنده آن دقت کرد چرا که بارندگی هایی که همراه باد رعد و برق شدید باشند (تندر استورم ها) خود می تواند باعث بروز آتش سوزی شوند.

یکی دیگر از عوامل موثر در باب این حوادث، شرایط پایداری و ناپایداری جوی است. هر چقدر هوا ناپایدار باشد جریان هوا و باد بیشتر خواهد بود؛ در واقع در اثر ناپایداری است که جریان هوا شکل می گیرد و هوا از مکانی پرفشار به سوی مکانی کم فشار جریان می یابد. در پژوهش یاد شده به جریانات صعودی ناشی از ناپایداری هوا اشاره کرده است؛ در این پژوهش آمده است؛ ناپایداری جوی میزان گسترش و شدت آتش سوزی را بوسیله افزایش جریانات صعودی و ارتفاع ستون دود ، افزایش شانس انتقال خاکسترها و مواد نیم سوخته توسط ستون دود و رشد آتش و افزایش در سرعت بادهای همرفتی در سطح زمین بطور قابل ملاحظه ای افزایش می دهد.

اما فارغ از عوامل گفته شده نظیر باد و خشکی هوا، فعالیت های انسان در طبیعت اگر بیشتر از شرایط هوا در رخداد این آتش سوزی نقش نداشته باشد کمتر از آن هم نیست؛ چند روزی می شود که آتش به جان ارتفاعات رشته کوه زاگرس افتاده است وسعت زیادی از اراضی جنگلی خاییز و گچساران تحت تاثیر آتش از بین رفته است؛ کمال الدین ناصری، رئیس دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست دانشگاه فردوسی در گفت وگوی خود با برنا معتقد است؛ بخش زیادی از این آتش سوزی ها ناشی از عامل انسانی است که برخی از آن ها نیز به علت تعارض میان افراد محلی و برخی دستگاه های دولتی به وقوع می پیوندد. در مواردی شاهد بوده ایم که شکارچی محلی و یا یک شکارچی که از محلی دیگر به منطقه آمده است، این آتش سوزی را به صورت عمدی ایجاد می کند.

کهرم در ادامه گفت وگوی خود ضمن اشاره به دلایل انسانی آتش سوزی جنگل های خاییز و گچساران گفت: نزدیک به 85 تا 90 درصد از آتش سوزی ها در ایران تحت تاثیر عامل انسانی است. باید گفت، علت اصلی آتش سوزی های اخیر در خاییز و گچساران هم عامل انسانی و به طور عمدی بوده است.

وی به استناد به گفته یکی از مقامات شهرستان گچساران گفت: بنا بر گفته یکی از مقامات شهرستان گچساران این آتش سوزی ناشی از اختلافات قومی و ایلی بوده است.

به گفته کهرم؛ یکی از عوامل موثر در ادامه این آتش سوزی، عدم توانمندی نیروی انسانی و امکانات لازم در مهار آتش است. همواره یکی از گروه هایی که در زمان اطفای حریق به کمک نیروهای دولتی و ارتش می آیند؛ کمک های مردمی و گروه های مردم نهاد هستند. این امر در تمام دنیا رواج دارد و نمونه چنین فرایندی بارها در کشورمان اتفاق افتاده بود؛ برای مثال در منطقه رینه در پایکوه دماوند و در استان مازندران مشابه چنین آتش سوزی چند سال پیش رخ داد و زمانیکه به اطلاع مسئولان امر رسید در نهایت ساکنان محلی با حداقل امکانات تلاش در جهت اطفای حریق داشتند.

وی تعداد اندک محیط بانان در اراضی جنگلی را یکی از دلایل عدم رسیدگی به موقع در حین آتش سوزی ها می داند و گفت: همانگونه که در کتاب خاطرات یک عابر درباره موضع تعداد اندک و شرایط شغلی محیط بانان اشاره کردم، وقتی هر هفده هزار هکتار تحت نظارت یک محیط بان است، طبیعی است که شدت رسیدگی فرایند کندی داشته باشد.

کهرم افزود: برای حل این معضل دو مشکل اساسی باید برطرف شود؛ یکی از آن ها پایش محیط طبیعی و دیگری بهبود تکنیک افراد است. یکی دیگر از معضلاتی که این روزها به شدت خود را نشان داد این بود که جنگل در کشور ما ارزش چندانی به ویژه برای مسئولان امر ندارد.

منبع: ایبنا - خبرگزاری کتاب ایران
انتشار: 12 مرداد 1399 بروزرسانی: 12 مرداد 1399 گردآورنده: gogoryo.ir شناسه مطلب: 740

به "شرح حال آتش افتاده بر دامن زاگرس" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "شرح حال آتش افتاده بر دامن زاگرس"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید